fbpx

Odpowiedzialność prezesa i członków zarządu za długi spółki z o. o.

Prezes a dług spółki

Czy prezes może być odpowiedzialny za długi spółki z o.o.?

Kodeks spółek handlowych, a dokładnie art. 299 kodeksu spółek handlowych, przewiduje osobistą odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania wobec wierzycieli. Artykuł 299 ksh stanowi swoistą sankcję za nieprawidłowe prowadzenie spraw spółki, tzn. takie, które doprowadziło do niezaspokojenia się wierzyciela z majątku spółki ze względu na niemożliwość prowadzenia z niego skutecznej egzekucji.

Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. (…)- Art. 299 § 1 Kodeks spółek handlowych

Odpowiedzialność ta ma charakter nie tylko osobisty, ale i nieograniczony, co oznacza, że wierzyciel może sięgnąć do majątku „prywatnego” członka zarządu w celu zaspokojenia długu, który zaciągnęła spółka. Odpowiedzialność ta ma również charakter subsydiarny, czyli posiłkowy, bowiem wierzyciel zaspokojenia swoich roszczeń w pierwszej kolejności musi dochodzić najpierw od spółki.

Jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, w której nastąpi utrata bytu prawnego spółki.

Z uwagi na utratę przez spółkę bytu prawnego, wierzyciel nie musi uprzednio pozyskiwać tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce i może w drodze wyjątku wykazywać istnienie wierzytelności od razu w procesie przeciwko członkom zarządu.- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2006 r., II CSK 300/06

Kiedy członek zarządu spółki może odpowiadać za spłatę długów spółki?

Powszechnie niemal przyjmuje się, iż zobowiązanie spółki musi być stwierdzone tytułem egzekucyjnym wydanym przeciwko spółce z o.o. Niekoniecznie jednak tytuł egzekucyjny musi przybierać postać prawomocnego wyroku sądowego. Nie jest wykluczone istnienie tytułu egzekucyjnego w postać aktu notarialnego, w którym dłużnik poddaje się egzekucji, czy też wyciągu z listy wierzytelności. Wobec powyższego, pociągnięcie do odpowiedzialności członka zarządu najczęściej jednak będzie poprzedzone koniecznością wystąpienia z powództwem przeciwko spółce w celu uzyskania tytułu egzekucyjnego.

Dopiero wówczas, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, dłużnik może wystąpić z żądaniem zaspokojenia swojego roszczenia do członków zarządu spółki z o.o. Okoliczność bezskuteczności egzekucji wykazujemy przede wszystkim za pomocą postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż egzekucja prowadzona przeciwko spółce musi odnosić się do całego jej majątku, a nie jedynie do jego części.

Prowadzenie egzekucji z jednego tylko przedmiotu majątku (np. nieruchomości) jest wystarczającą przesłanką wyłącznie wówczas, gdy przedmiot ten stanowi jedyny majątek spółki. Okoliczność ta również musi zostać udowodniona przez wierzyciela.

Nie zawsze jednak wszczynanie egzekucji przeciwko spółce będzie konieczne. W przypadku bowiem, gdy istnieją oczywiste powody do stwierdzenia, iż postępowanie egzekucyjne nie przyniesie oczekiwanego skutku, bezskuteczność egzekucji może być dowodzona również w inny sposób. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia na przykład, gdy jedynym majątkiem spółki jest nieruchomość obciążona ponad swoją wartość wierzytelnościami korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia, czy też wykazanie prowadzenia bezskutecznej egzekucji przez innego wierzyciela spółki. Dowodem takim będzie również oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzenie postępowania z uwagi na fakt, iż majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Do wykazania stanu bezskuteczności mogą więc prowadzić następujące dowody, tzw. dowody bezskuteczności egzekucji:

  • postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego,
  • postanowienie oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości lub umarzające postępowanie upadłościowe,
  • plan podziału sum pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego lub w upadłości,
  • wykaz majątku spółki z o.o. sporządzony w toku postępowania o wyjawienie majątku,
  • księgi handlowe, bilans lub sprawozdanie finansowe spółki

Za konkretne zobowiązanie spółki odpowiadają osoby, które były członkami zarządu w czasie jego powstania oraz te, które pełniły funkcję członka zarządu w czasie, gdy zobowiązanie to już istniało.
Ważne jest, co podkreśla Sąd Najwyższy, mianowicie:

Pozbawione podstaw jest także twierdzenie, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada jedynie za te zobowiązania spółki, które powstały w okresie pełnienia przez niego funkcji. (…) w art. 299 ksh nie zawarto żadnego ograniczenia zakresu zobowiązań spółki, za które może odpowiadać członek jej zarządu. Problematyką ponoszenia odpowiedzialności członków zarządu spółki, gdy skład osobowy tego zarządu ulegał zmianie, zajmował się Sąd Najwyższy, wskazując w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 września 2003 r. V CK 198/2002, że odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 298 kh (obecnie art. 299 ksh) ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Odwołując się do wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego podkreślono tam, że wystarcza samo istnienie zobowiązania – jego wymagalność nie jest konieczna.- Sąd Najwyższy

Co jednak w sytuacji, gdy dane zobowiązanie stanie się wymagalne po tym jak dana osoba zrezygnuje z funkcji w zarządu, zostanie odwołana lub upłynie jej kadencja?

W tym miejscu należy podkreślić, iż członek zarządu ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki również po wykreśleniu go z Krajowego Rejestru Sądowego. Jak wskazał Sąd Najwyższy, dla odpowiedzialności członka zarządu z art. 299 ksh wystarczy samo istnienie zobowiązania spółki, w czasie, gdy był on członkiem zarządu, nie jest konieczna wymagalność zobowiązania w tym czasie, która może nastąpić już po zaprzestaniu pełnienia przez członka jego funkcji. Wierzyciel może pozwać także osoby, które już nie są w składzie zarządu, ale zobowiązanie powstało za ich kadencji.

Początkowym okresem odpowiedzialności członka zarządu jest natomiast podjęcie uchwały powołującej go do pełnienia funkcji członka zarządu, nie zaś moment dokonania wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, który ma charakter jedynie deklaratoryjny.

Odpowiedzialności na podstawie art. 299 ksh nie podlegają członkowie rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, wspólnicy, prokurenci i pełnomocnicy.

Odpowiedzialność odszkodowawcza członków zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością uzależniona jest od wykazania przez wierzyciela jedynie istnienia zobowiązania spółki oraz bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Zarówno powstanie szkody, rozumianej jako obniżenie potencjału finansowego spółki (a nie bezpośredni uszczerbek w majątku wierzyciela), jak i inne przesłanki odpowiedzialności (wina i związek przyczynowy pomiędzy tak rozumianą szkodą a zachowaniem członków zarządu spółki), funkcjonują na zasadzie domniemania ustawowego. Dlatego dowody na te okoliczności, muszą przedstawić członkowie zarządu

W kolejnym artykule „Okoliczności wyłączające odpowiedzialność członka zarząduprawnik od prawa spółek opisuje okoliczności, w których członek zarządu może nie odpowiadać za długi spółki.

2 komentarze

    • Kancelaria Aleksander Stal
      Paweł
      05.04.2020, 15:41

      Witam Pana Mecenasa i Czytelników Bloga,
      Na wstępie dziękuję Panu Mecenasowi za możliwość korzystania z wiedzy prawniczej na tym blogu.
      Chciałbym zapytać co w praktyce oznacza termin pozwalający uchylić odpowiedzialność wobec członków zarządu “we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości spółki” Jak jest liczony ten termin i od jakiego momentu?
      Dla zobrazowania skali tego problemu wartościowe było by jeśli Pan Mecenas mógłby określić procentowo czy to jest częste zjawisko gdy dochodzi do sciągania zobowiązań z majątku osobistego członków zarządu.
      Czy mówiąc o odpowiedzialności majątkowej członków zarządu należy w jednakowy sposób traktować: zobowiązana wobec wierzycieli, zaległości i kary podatkowe, kary np. za złamanie RODO, kary z postępowań cywilnoprawnych? (np. produkt zaszkodził zdrowiu klienta)
      Pozdrawiam
      Paweł

      Leave a reply
      • Kancelaria Aleksander Stal
        Kancelaria Aleksander Stal
        14.04.2020, 10:50

        Dziękujemy za zainteresowanie naszym Blogiem.

        Odpowiadając na Pana pytania, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe: „Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.”

        W Pana pytaniu pojawia ściśle pytanie o członków zarządu i spółkę, dlatego też należy przywołać również art. 21 ust. 2: „Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.”

        Samą zaś upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Ustawa wprowadza w art. 11 ust. 1 definicję niewypłacalności – „Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.” Pomocny jest również kolejny ustęp przywoływanego przepisu: „Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.”

        Należy także sięgnąć do regulacji z KSH, a to art. 299 § 2 KSH:

        Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

        Właściwy czas w rozumieniu art. 299 § 2 KSH oznacza w związku z tym taki moment, „w którym wprawdzie wszystkich wierzycieli nie da się już zaspokoić, ale istnieje jeszcze majątek spółki pozwalający na co najmniej częściowe zaspokojenie jej wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.” (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2018-03-15 III CSK 398/16).

        Nie prowadzimy szczegółowych statystyk procentowych odnośnie ściągania zobowiązań z majątku osobistego członków zarządu. W praktyce zależy to od bardzo wielu czynników, z których najważniejszym wydaje się być kwota zobowiązania, która często decyduje o determinacji wierzyciela w „ściganiu” osób zobowiązanych. Inne czynniki to np. posiadane przez wierzyciela wiadomości o konkretnym członku zarządu dłużnika (czy jest on wypłacalny, czy będzie faktyczna możliwość zaspokojenia się z majątku), czy też chęć angażowania się wierzyciela w spory sądowe. Nadto istotne jest, czy członek zarządu posiada „zaplecze prawne”, które zapewni skuteczną ochronę przed działaniami wierzycieli – tzn. czy członek zarządu będzie bronił się w sposób aktywny już na etapie wezwań do zapłaty. Jeżeli taki członek zarządu jest aktywny, wielokrotnie powoduje to odstąpienie od czynności wobec niego.

        Reasumując, kryterium czasowe do złożenia wniosku o upadłość, należy interpretować z uwzględnieniem zarówno przepisów prawa upadłościowego, jak i art. 299ksh.
        Nadto, należy wskazać, iż wniosek o ogłoszenie upadłości musi być złożony w sposób skuteczny tj. nie może być obarczony błędami formalnymi powodującymi odrzucenie go przez sąd (np. z powodu nieopłacenia wniosku).

        Na marginesie pragnę wspomnieć o innej sankcji, która może być zastosowana wobec członka zarządu, który we właściwym czasie nie sporządzi skutecznie wniosku o upadłość spółki.
        Otóż art. 373 ust. 1 pkt ustawy Prawo upadłościowe tj.:
        Sąd może orzec pozbawienie na okres od jednego do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia osoby;

        Odnośnie ostatniego Pana pytania dotyczącego odpowiedzialności członka zarządu z innych podstaw, to należy sięgnąć do regulacji kodeksowych, a to art. Art. 293 KSH, który reguluje odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki za zawinione czyny. Jest to odpowiedzialność osobista, nieograniczona i ma charakter odszkodowawczy wobec spółki. Jest to temat bardzo obszerny. Dziękuję za wskazanie na ten istotny aspekt odpowiedzialności członka zarządu. Na pewno na ten temat wkrótce coś napiszę na blogu.

        Leave a reply

Zostaw komentarz

Na stronach www Kancelaria stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Możesz także zapoznać się z polityką prywatności, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies za pośrednictwem swojej przeglądarki internetowej. Dowiedz się więcej.